Ngài tên húy là Lê Hoàn (黎桓) người làng Bảo Thái, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam ngày nay. Cha là Lê Mịch (棃覔), mẹ họ Đặng. Tương truyền khi bà có thai mơ thấy trong bụng nở một bông hoa sen, một lát sau bỗng hoa ấy kết trái , bà hái đem chia cho mọi người đến mình thì không còn. Khi tỉnh dậy bà không hiểu là điểm gì. Đến ngày rằm tháng bảy năm Tân Sửu (941) sinh ra Lê Hoàn. Bà nói với họ hàng làng xóm."Đứa con này ngày sau tất đại quý, sợ tôi không sống được để hưởng lộc của nó. Quả nhiên, vài năm sau bà mất rồi chồng cũng qua đời. Lê Hoàn đơn côi nghèo khổ đói rét. Ông Quan sát sứ Châu Ái (Thanh Hóa ngày nay) thấy tướng mạo Lê Hoàn kỳ dị khôi ngôi đem về nuôi, chăm lo dạy dỗ không khác gì con đẻ. Tương truyền: "Cứ đến mùa rét, Lê Hoàn nằm úp mình trên cối giã gạo, một đêm ánh sáng rực nhà, cha nuôi ra xem thấy có rồng vàng phủ ở trên. Từ đó lại càng kính mộ.

0n04

Khi trưởng thành, Lê Hoàn ra giúp Nam Việt vương Đinh Liễn lập nhiều công trạng được Nam Việt vương khen là người tài cao chí lớn, giao cho cai quản 2000 quân rồi thăng dần đến chức Thập đại tướng quân Điện tiền chỉ huy sứ. Năm Canh Thìn (980), vua nhà Tống sang xâm lược nước ta. Trước khi xuất quân, vua Tống sai Lư Đa Tốn đem thư cáo dụ đại lược viết:"Cõi Viêm Châu nóng nực, khí độc bốc lên, ta là mây của đời Nghiêu Thuấn cho nước ngọt, khí độc ở bể như nước sôi, cháy mây hun đá, ta là đàn của vua Thuấn quạt cho gió mát".

Lại có câu: "Sửa sang xe ngựa khí giới, hễ hướng theo hướng hóa thì tha, trái mệnh thì đánh".

Lê Hoàn tiếp được thư, sai Giang Cự Vọng và Vương Thiệu Tổ đem thư nói là của Đinh Toàn xin chân mệnh (xin phong). Lúc ấy quân Tống đã kéo đến biên giới, tướng Tống gửi thư cho Lê Hoàn dụ rằng: "Họ Đinh truyền nối 3 đời, Trẫm muốn cho Đinh Toàn làm thống soái, ngươi làm phó. Nếu Đinh Toàn không có tài hãy còn trẻ dại nên bảo mẹ con và thân thuộc sang bên này vào chầu sẽ được hậu đãi, bấy giờ nhà ngươi sẽ được ban quan tước. Trong hai đường ấy nên nghĩ lấy một đường".

Lê Hoàn không phúc đáp.

Tháng 3 năm Canh Thìn (980) quân Tống do Hầu Nhân Bảo, Tôn Toàn Hưng đến Lạng Sơn, Trần Khâm Tộ đến Tây Kết, Lưu Trừng đến Bạch Đằng Giang. Lê Hoàn chia quân chống cự, ở cửa sông Bạch Đằng cho cắm cọc gỗ để ngăn binh thuyền giặc.

Quân Tống tấn công mạnh, quân ta thua bị giặc cướp mất 200 chiến thuyền, thừa thắng Hầu Nhân Bảo đem tiền quân tiến trước, Tôn Toàn Hưng chần chừ dừng quân không tiến chờ xem tình thế. Hầu Nhân Bảo thúc giục và cứ tiến quân vào sông Chi Lăng - Lạng Sơn. Lê Hoàn trá hàng, lừa Hầu Nhân Bảo đến rồi bắt sống, chém đầu. Bọn Lưu Trừng hoảng sợ rút chạy. Lê Hoàn chỉ huy quân ta truy sát. Cánh quân Trần Khâm Tộ thua to, chết quá nửa. Ta bắt sống bọn tướng Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân đen về kinh đô Hoa Lư.

Được tin quân thua to, vua Tống ban chiếu thu quân, trách cứ bọn tướng chỉ huy. Ta đại thắng, Tống đại bại, chính sử Trung Quốc đều ghi, không dám giấu giếm. Đại thắng Bạch Đằng Giang lần thứ hai sử ta có nhắc đến chỉ huy sở của Lê Hoàn ở Hoa Bộ giang Nam Triệu nhưng không rõ ở đâu. Nhưng theo thần tích trang Hoa Chương (Phương Mỹ) hương Hoa Bộ có tướng Phạm Quảng lập chiến công trong trận Bạch Đằng nên được vua Lê Đại Hành ban thực ấp ở hương Hoa Bộ.

Sau khi đánh bại quân Tống, bảo toàn bờ cõi, triều thần suy tôn vua Lê Đại Hành.

Minh Càn Ứng Vân Thần Võ Thăng Bình Chí Nhân Quảng Hiếu hoàng đế. Tuy đã đánh thắng quân Tống nhưng để giữ gìn hòa hiếu giữa 2 nước , Lê Đại Hành sai sứ sang cống vua Tống với danh nghĩa Đinh Toàn.

Cũng năm này, Lê Hoàn chỉ huy quân đánh Chiêm Thành (占城) vì vua nước này bắt giam sứ giả nước ta là Ngô Tử Cảnh, chém được tướng Chiêm là Tỳ - My - Thuế, giết được nhiều quân Chiêm, vua Chiêm phải bỏ đô thành trốn chạy, ta bắt được nhiều tù binh, thu nhiều vàng ngọc châu báu.

Năm thứ 4 niên hiệu Thiên Phúc (983)vua Lê Đại Hành sai sứ sang Tống thông hiếu và báo tin đánh thắng Chiêm Thành. Tháng 10 năm Giáp Tuất (986), vua Tống sai sứ giải Lý Nhược Chuyết và Lý Giác đem chế sách sang phong vua Lê Đại Hành là: Kim Tử Vinh Lộc Đại Phu kiêm hiệu Thái Úy An Nam Đô Hộ Tỉnh Hải quân Tiết đô sứ Kinh Triệu quân.

Cũng năm này quân Tống sai Lý Giác sang sứ nước ta đến Sách Giang (cửa Nam Triệu) huyện Thủy Nguyên nay, vua sai sứ ra đón hai bên, làm thơ xướng họa. Lý Giác rất thán phục, mối giao hảo Tống - Việt ngày càng tăng. Năm Đinh Dậu (938)Tống Chân Tông nối ngôi cha lại phong vua Lê Đại Hành là Nam Bình Vương.

Còn việc dẹp nổi loạn, vua cầm quân dẹp rợ Cử Long (nay thuộc huyện Quảng Hóa tỉnh Thanh Hóa). Như vậy việc chống ngoại xâm dẹp nổi loạn nhà vua đều trực tiếp chỉ huy và đều hành thắng lợi.

Là tướng cầm quân nên nhà vua hiểu và xây dựng binh lực. Tháng 8 năm Bính Tuất (886)vua cho kiện toàn đội quân Túc vệ, tuyện chọn trai tráng khỏe mạnh, lanh lợi chia làm đội ngũ gọi là Thiên Kiện quân, chia làm 2 ban cho mũ Đâu Mâu.

Ngoài việc binh chính nhà vua còn chú ý việc dân như: Năm Đinh Hợi đích thân nhà vua cày ruộng Tịch Điền ở Đội Sơn (núi Đọi), xã Long Đội, huyện Duy Tiên (tỉnh Hà Nam nay) được một chĩnh vàng, lại cày ở xã Bàn Hải được bạc nhân đó, đổi là Kim Ngân điền (ruộng vàng bạc).Vua cũng là người đầu tiên cho đúc tiền, gọi là tiền Thiên Phúc (天福)

Năm 1022, vua ban luật lệnh, đổi 10 đạo thành lộ, phủ, châu. Vua còn sai làm đường từ núi Đồng Cổ đến sông Bà Hòa (nay là sông Đồng Hòa ở Thanh Hóa). Năm 1003, đào cảng Đa Cái (Hương Cái), huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An.

Do những công lao lớn với nước với dân nên được dân ca tụng và những công trình nhà vua làm hiện vẫn còn dấu tích.

Tháng 3 năm Ất Tỵ (1005), vua băng hà thọ 65 tuổi, ở ngôi vua 24 năm.

Các sử gia nước ta từ thời phong kiến đến nay đều ca ngợi công lao tài đức của nhà vua.

Lê Văn Hưu viết: "Lê Đại Hành giết Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc, tóm Quân Biện, Phụng Huân dễ như lừa bắt trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà bờ cõi bình an, công danh đánh dẹp chiến thắng dẫu là nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được".

Các soạn giải Đại Việt sử ký toàn thư ghi "Vua đánh đâu được đấy, chém vua Chiêm Thành để rửa cái nhục phiên di bắt giữ sứ thần, đánh lùi quân Triệu Tống để bẻ cái mưu tất thắng của vua tôi bọn họ có thể gọi là bậc anh hùng nhất đời vậy".

Ngô Thì Sĩ tác giả Việt sử tiêu án viết:"... Đánh phá được quân Tống bình được Chiêm Thành, thông hiếu với nước Tàu mà Tàu phải phong vương hiệu... Sứ thần Trung Hoa phải tôn quý kẻ; tà ở Cử Long hết bội phản, công nghiệp thịnh vượng hơn cả nhà Đinh...".

Nguyễn Đình Tuân soạn giả sách Đại Việt sử ký cải lương khen Lê Hoàn là người có quy mô lập quốc

Còn các sử gia đương đại tất cả đều đánh giá rất cao tài đức, công lao của vua Lê Đại Hành.

Thân thế của nhà vua chỉ có hai việc mà sử sách phê phán là tư thông và lấy thái hậu Dương Vân Nga và thiếu quan tâm giáo dục các Hoàng tử để cơ đồ suy đồi.

Nhà sử hoạc Nguyễn Danh Phiệt trong sách Nhà Đinh dẹp loạn và giữ nước cho biết: Lê Hoàn và Dương Vân Nga khi còn trẻ đã yêu nhau nên đã có chuyện tư thông.

Nhưng như lời người xưa "Nhân vô thập toàn"

Ngô Đăng Lợi

 

hoi khoa hoc ptnnlnthp 5 nam

van-nghe

thong bao tuyen sinh

cung-the-thao-thanh-nien
no-gio
hai-phong
tri-tue-viet
dat-viet
so khoa hoc va cong nghe hai phong

Tổng lượng truy cập

mod_vvisit_counterHôm nay280
mod_vvisit_counterHôm qua705
mod_vvisit_counterTất cả379688

Hiện Đang Trực Tuyến: 3